NIP

Prinsjesdag: waar is de overkoepelende visie op de huidige crises?

Afgelopen dinsdag (20 september 2022) was het Prinsjesdag. De dag waarop het nieuwe werkjaar van de regering is begonnen. We zetten voor jullie de relevante plannen uit de Miljoenennota voor psychologen en de betrokkenheid van het NIP hierbij op een rij.

Opvallend dit jaar is het ontbreken van vertrouwen en (bestaans)zekerheid in de samenleving. In de plannen valt ons op dat er vooral gekeken wordt naar de afgelopen jaren gerezen problemen vanuit de perspectieven van de individuele ministeries. Wij missen een overkoepelende visie op de huidige crises (o.a. energie, klimaat, koopkracht), die absoluut invloed hebben op de mentale gezondheid van mensen. Het is juist essentieel de verbinding tussen de domeinen te leggen vanuit de gedachte dat we door te investeren in mentale gezondheid ook investeren in de maatschappij. Wij zien daarbij een hele belangrijke rol weggelegd voor psychologen en de inzet van brede psychologische kennis .

Plannen om koopkracht te ondersteunen

Nationale beeldbankAllereerst gaat het in de Miljoenennota over de consequenties van de oorlog in Oekraïne. Mensen maken zich grote zorgen over de stijgende kosten voor hun levensonderhoud, waaronder de energierekening. Volgens de huidige vooruitzichten vertraagt de economische groei volgend jaar en komt uit op 1,5%. Het kabinet zet in op zeven prioriteiten op het gebied van brede welvaart. Naast aandacht voor de koopkracht en de economie horen daar ook punten bij als gelijke kansen om zich te ontwikkelen, passende zorg die voor iedereen betaalbaar, beschikbaar en bereikbaar is en een duurzaam land met een klimaatneutrale, fossielvrije en circulaire toekomst. Het kabinet geeft aan dat een van de redenen voor het energietariefplafond de toenemende (bestaans)onzekerheid is wat kan leiden tot mentale kwetsbaarheid. Het NIP roept het kabinet op om deze discussie steeds in samenhang met de mentale gevolgen voor de samenleving te bekijken.

Investering in onderwijs en studenten

Het kabinet stelt volgens de plannen structureel 1 miljard euro per jaar beschikbaar voor kwaliteit en kansengelijkheid in het onderwijs en 800 miljoen per jaar voor goede leraren, schoolleiders en onderwijsondersteuners. Insteek van deze investering is vooral de dalende trend van de onderwijsprestaties. Het NIP ziet graag dat  ook de gevolgen voor het mentale welbevinden van leerlingen worden meegewogen. Daarom werken wij zelf het komende jaar verder aan onder andere de verbetering van de mentale gezondheid op scholen via de Corona Expertgroep Schoolpsychologen en de Coalitie Welbevinden.

Klimaatfonds opgericht

Nationale beeldbankHet kabinet heeft een klimaatfonds opgericht van 35 miljard euro voor de komende tien jaar, boven op de bestaande investeringen en subsidies. In 2023 wordt onder andere ingezet op warmtenetten, wind op zee en waterstof. Het NIP zet in op het vergroten van de bekendheid en betrokkenheid van psychologen met expertise over klimaat- en gedragsverandering bij deze plannen.

Zorg toegankelijk en betaalbaar voor iedereen

De mentale gezondheid nam af tijdens de coronapandemie en in de jaren daarvoor: het percentage personen met psychische klachten of problemen nam van 11,9% in 2020 toe tot 15,1% in 2021. Dit baart ons zorgen en wij zullen ons blijven inzetten om te zorgen dat psychologen juist kunnen bijdragen aan het verlagen van dit percentage. Het kabinet wil de zorg toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar houden voor iedereen. Dat lukt alleen als we de zorg anders organiseren en tegelijkertijd proberen de vraag naar zorg af te remmen. Daarbij zet het kabinet in op een stevig preventiebeleid en een bredere kijk naar gezondheid, zoals o.a. ook inkomen, onderwijs, sport, huisvesting, een fijne buurt, opvoeding en relaties. Ook wil het kabinet inzetten op duurzame zorg. Dit betekent minder afval, minder CO2-uitstoot en meer hergebruik van materialen. Om al deze veranderingen in te zetten zijn er vijf grote trajecten gestart: het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA), het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), een toekomstbestendige Wmo en de Hervormingsagenda Jeugd.

Passende zorg wordt uitgangspunt (Integraal Zorgakkoord)

In het integraal zorgakkoord worden zorg-brede afspraken gemaakt op de volgende thema’s: regionale samenwerking, samenwerking sociaal domein, huisartsenzorg en ggz, versterken organisatie van de basiszorg, preventie en leefstijlgeneeskunde, Waarde gedreven zorg met de patiënt, kwaliteit, uitkomstgerichte zorg, pakketbeheer, contractering, digitalisering en gegevensuitwisseling en tot slot arbeidsmarkt en ontzorgen van de zorgmedewerkers. Er is in totaal 2,8 miljard euro beschikbaar voor de transformatie, naast specifieke investeringsmiddelen. In het kader van het Integraal Zorgakkoord is voor zowel 2023 als 2024 € 30 miljoen gereserveerd voor het aanpakken van de wachtlijsten in de ggz. Het NIP onderkent de maatschappelijke uitdagingen in de zorg maar is vooralsnog kritisch op de uitwerking van deze plannen.

Ouderen helpen langer thuis te wonen (WOZO)

Nationale beeldbankEr is sprake van dubbele vergrijzing. Het aandeel ouderen neemt toe, en de gemiddelde leeftijd van de ouderen stijgt ook. Het kabinet wil dat de zorg en ondersteuning voor deze mensen past bij wat zij willen en zo georganiseerd is dat het aan de veranderende zorgvraag voldoet. Dit wordt onder andere opgepakt in het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), waar het NIP ook bij betrokken is. Voor de VVT-sector is een budget van € 31,4 miljoen beschikbaar voor 2023. Dit bestaat verschillende activiteiten middelen gereserveerd om de kwaliteit van de ouderenzorg te verbeteren

Meer aandacht voor (mentale) gezondheid, preventie en sport (GALA)

Via het Nationaal Preventieakkoord streeft het kabinet naar een fitte en veerkrachtige samenleving, waarin mensen minder snel ziek worden en ouderen langer gezond blijven. Zo wordt er ingezet op meer aandacht voor mentale gezondheid en meer focus op sport en bewegen. Ook wordt er ingezet op het tegengaan van overgewicht en het verminderen van roken en problematisch alcoholgebruik. Het NIP blijft zich hard maken voor meer aandacht voor de mentale gezondheid en is betrokken bij de aanpak Mentale gezondheid van ons allemaal.

Toekomstbestendige Wmo

Specifiek voor de Wmo werkt het kabinet samen met partijen uit het veld aan passende ondersteuning en betaalbaarheid van voorzieningen. Zo wordt er gewerkt aan standaardisatie in de uitvoering, waardoor processen voor gemeenten en aanbieders eenduidiger en eenvoudiger worden. Hierdoor is er meer tijd voor maatwerk en kwaliteit van ondersteuning. Verder werkt het kabinet aan een passende eigen bijdrage, waarmee de aanzuigende werking van huishoudelijke hulp wordt afgeremd. Ook wordt er gekeken naar bewezen (kosten)effectiviteit in de Wmo. Samen met de kennisinstituten in het sociaal domein zet het kabinet in op de verdere ontwikkeling en toepassing van effectieve interventies. Daarnaast wordt ingezet op het verbeteren van de benodigde sturingsinformatie, de professionalisering van het sociaal werk, het verbeteren van de toegang en de optimalisering van de kennisinfrastructuur voor het sociaal domein, zodat binnen het sociaal domein meer kennis-gedreven wordt gewerkt.

Hervormingsagenda Jeugd

Nationale beeldbankOp dit moment lopen de besprekingen over de hervormingsagenda Jeugd. Door deelname van het NIP aan de stuurgroep Hervormingsagenda Jeugd komen wij op voor de belangen van professionals in het jeugdveld. Onze speerpunten daarbij zijn minder werkdruk en reële tarieven, zorg voor de juiste professional op de juiste plek en voldoende mogelijkheden voor professionele autonomie en ontwikkeling. We blijven daarnaast benadrukken dat de plannen voor verbinding tussen zorg, onderwijs en ondersteuning ook daadwerkelijk tot stand komen. Het kabinet stelt voor 2023 incidenteel € 1,454 miljard extra beschikbaar voor de jeugdzorg. Hierbij gaat het kabinet er vanuit dat gemeenten inzetten op besparingsmaatregelen voor een bedrag van € 374 miljoen op de jeugdzorguitgaven in 2023

Meer preventie in Arbovisie 2040

Het kabinet zet naar eigen zeggen via de Arbovisie 2040 onder meer in op preventie, eigen regie en gezondheid. De Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) speelt hierin volgens het kabinet een belangrijke rol. Daarom blijven zij inzetten op de kwaliteit en naleving ervan. Het NIP heeft input geleverd voor deze Arbovisie en de RI&E. Daarnaast wordt door het kabinet gewerkt aan de Brede Maatschappelijke Samenwerking Burn-outklachten, waar het NIP ook actief bij betrokken is. Het NIP zet hierbij in op preventie en amplitie (het versterken van werkenden) om burn-out klachten te voorkomen en bevlogenheid te bevorderen.

NIP pleit voor samenhang

Op alle plekken waar wij het komend jaar weer aan tafel zitten gaan we vooral pleiten voor het bekijken van de plannen in samenhang, de gevolgen van die samenhang voor het mentale welbevinden in de samenleving en de rol die psychologen kunnen spelen in het verbeteren van dat welbevinden. Dat kunnen we doen door mensen onder andere te leren omgaan met tegenslagen en crises, door veerkracht te vergroten – door de levensloop heen en op alle plekken in de samenleving. Daarnaast bepleiten wij de inzet van psychologische expertise en het investeren in het goed blijven opleiden van onze mooie beroepsgroep.